Sprawiedliwość społeczna jest pojęciem względnym, zależnym od uwarunkowań kulturowych, historycznych, politycznych i poziomu rozwoju gospodarczego. Moim zdaniem z punktu widzenia Lewicy, na obecnym etapie historycznym, kiedy jesteśmy w Unii Europejskiej sprawiedliwość społeczną należy rozumieć nowocześnie, która powinna bazować na zasadzie “każdemu według jego możliwości”. Pojęcie “możliwości” należy rozumieć jako zasób wiedzy, inteligencji, umiejętności, zdolności psychicznej, fizycznej do wykonywania odpowiednich czynności lub przyswajania wiedzy szeroko rozumianej. Drugą podstawową już nie zasadą, ale powinnością sprawiedliwości społecznej powinno być, że osoba skrzywdzona przez los powinna być rentierem swojej rodziny, w miarę możliwości tej rodziny, ale głównie osoby te powinny być pod szczególną opieką samorządu lokalnego w zakresie prawnym, socjalnym i zdrowotnym.

Aby mogła ziścić się tak zdefiniowana sprawiedliwość społeczna, to powinny być spełnione przez Państwo, jako podmiot tej działalności, chociażby następujące przedsięwzięcia:

1. W swojej polityce makro ekonomicznej musi przyjąć takie działania, aby w długim przedziale czasowym stopa bezrobocia była minimalna (co najwyżej kilku procentowa). Dla zabezpieczenia stabilności rozwoju gospodarczego powinien być utworzony fundusz pracy ze składek przedsiębiorców. Fundusz ten by był wykorzystywany w okresie dekoniunktury przez przedsiębiorców oraz przez bezrobotnych.
2. W dziedzinie edukacji należy stworzyć dla wszystkich bezpłatne i równoprawne warunki w zakresie nauczania przedszkolnego i podstawowego dla dzieci do lat czternastu. System edukacji podstawowej powinien klasyfikatorem każdego ucznia pod względem jego poziomu intelektualnego, zamiłowania i możliwości psychofizycznych. Dla edukacji ponad podstawowej należy stworzyć efektywny system stypendialny zapewniający dla wszystkich naukę w szkołach zawodowych, ogólnokształcących i wyższych w zależności od intelektu, zamiłowania i możliwości psychofizycznych.
3. W dziedzinie prawa należy bezwzględnie egzekwować równość względem prawa wobec wszystkich obywateli, a w szczególności jednoznacznego określenia obowiązków, bezwzględne egzekwowania praw i obowiązków przedsiębiorcy wobec pracownika i pracownika wobec pracodawcy, niezależnie od sektora własności, a w szczególności powinna być zwalczona patologia tzw. kominów płacowych, będących w kilkusetnej dysproporcji w stosunku do płacy minimalnej. Wysokość uposażenia w każdej instytucji, firmie powinna być funkcją uposażenia minimalnego. Krotność najwyższego uposażenia w stosunku do płacy minimalnej oraz płaca minimalna powinna być określona każdego roku w ustawach około budżetowych.
4. W dziedzinie spraw socjalnych i zdrowotnych należy ustalić minimum socjalne dla rent, emerytur oraz zapewnić równość dostępu w zakresie usług zdrowotnych z określeniem koszyka tych usług. Na podstawie powyższych ustaleń należy określić stopę podatku bezpośredniego od uposażeń ze stosunku pracy oraz rent i emerytów. Podatek bezpośredni od uposażeń powinien być przeznaczony na finansowanie służby zdrowia, rent, emerytur i edukacji. Podatek od rent i emerytur powinien być przeznaczony na finansowanie służby zdrowia i domów “spokojnej starości”.
5. W systemie gospodarki rynkowej Państwo może być regulatorem, ale tylko w zakresie ograniczenia dochodów ze stosunku pracy, nie może takich ograniczeń nakładać na pozyskiwanie dochodów z tytułu prac dodatkowych lub z tytułu nagród, premii itp. Należy opracować system podatku zryczałtowanego od dochodu uzyskanego z tytułu prac zleconych i umów o dzieło odpowiadającego wysokości podatku od uposażeń, z jednoczesnym uznaniem tej czynności jako sprzedaż usługi, która podlega podatkowi VAT. Wydatki poniesione na prace zlecone i o dzieło zleceniodawca będzie mógł zaliczyć w koszty pozyskania przychodu. Wypłaty z tytułu nagród, premii mogą być wypłacane tylko z zysku przedsiębiorstwa lub funduszu nagród (premii) instytucji budżetowej. Opodatkowanie z tego tytułu powinno być takie same jak dla prac zleconych i o dzieło, z tym, że nie może być zaliczone w koszty pozyskania przychodu.
6. Opieka socjalna musi realizowana przez samorząd terytorialny szczebla najniższego. Środki na tę działalność musi otrzymać z budżetu centralnego w stosunku do swoich potrzeb i możliwości. Polityka socjalna powinna być realizowana w oparciu o konkretne potrzeby ludzi, którzy znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. W związku z tym można i należy zlikwidować wszelkie ulgi podatkowe, a to z tego względu, że trudne a nawet, z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej, niemożliwe jest ustalenie kryteriów ulg podatkowych.
7. Przy zrealizowaniu powyższych punktów 3, 4 i 5 zaistnieją warunki odpowiadające sprawiedliwości społecznej, aby wprowadzić podatek liniowy od uposażeń, rent i emerytur. Pozostałe przychody z tytułu pracy byłyby obarczone dodatkowo podatkiem VAT (obecnie to 22%), a z tytułu wypłat z zysku to kwota prawie podwójna bo składa się na nią VAT i CIT (CIT dlatego, że wypłata ta nie wchodzi w koszty pozyskania przychodu dla przedsiębiorstwa). Zastosowanie proponowanej formy opodatkowania, spowoduję likwidację rocznych rozliczeń podatkowych osób fizycznych, a tym samym obniży koszt obsługi systemu podatkowego.

Skutki proponowanego rozwiązania:

1. Psychologiczne pozytywne – płacimy podatek od zarobków na cele bezpośrednio nas dotyczące.
2. Likwidacja wszelkich ulg podatkowych dla wszystkich, pomoc socjalna dla potrzebujących, przyznawana wg ściśle określonych kryteriów dochodowych na osobę.
3. Koniec dyskusji z liberałami o podatku liniowym, jednocześnie opodatkowanie wszystkich tych, którzy osiągają dodatkowe dochody poza stosunkiem pracy, renty czy emerytury – element odpowiadający zasadom lewicy.
4. Niwelowanie przychodów budżetowych z tytułu zmniejszeniu wpływu z PIT dokonane mogłoby być w ramach podatków pośrednich. Akcyzą powinny być objęte niektóre towary tzw. ponad standardowe, kupowane przez obywateli, którzy są sytuowani powyżej średniej krajowej, a także poprzez nowelizację podatku VAT pozostawiając np. tylko dwie stawki nie zerowe z odpowiednim zaszeregowaniem towarów i usług.
5. Zmniejszenie kosztów funkcjonowania urzędów skarbowych, z tytułu ponoszonych kosztów obsługi tego podatku, a w szczególności oszczędność setki ton papieru zużywanego na tzw. PIT-y, koszty archiwowania oraz koszty personelu. Uwolniony personel może być wykorzystany w innych działach funkcjonowania US.
6. Zmniejszenie kosztów administracyjnych (materiały i urządzenia biurowe, finanse, pracownicy) u pracodawców, związanych z obsługą tego podatku.
7. Korzystniejszą formą dla pracodawcy będzie zatrudnienie ze stosunku pracy, a nie na umowę zlecenie, a to spowoduję wzrost zatrudnienia, co przyczyni się do zmniejszenia bezrobocia.

Sprawiedliwość społeczna wcielana w życie przez Lewicę musi bazować na wspomnianej wyżej zasadzie “każdemu według jego możliwości”. Osiągnąć to należy nie poprzez sprawiedliwe dzielenie biedy, ale poprzez stworzenie miejsc pracy dla ludzi zdolnych do pracy i poprzez zabezpieczenie socjalne ludzi dotkniętych ułomnością, chorobą lub innym zrządzeniem losu, a także otoczyć opieką tych ludzi, którzy żyją w nędzy. Ten ostatni problem musi państwo rozwiązać poprzez sensowne ubezpieczenia społeczne oraz poprzez zasiłki socjalne. Zasiłki socjalne finansowane muszą być z budżetu, którego zasobność uzależniona jest od podatków i oszczędności związanych z kosztami funkcjonowania państwa. Ważną rolę w dziedzinie opieki społecznej spełniać powinny również organizacje charytatywne poza rządowe, które powinny ściśle współdziałać z samorządami lokalnymi.

Odylon Gawęda

Członek Instytutu Badań nad Społeczna Gospodarką Rynkową im. J.M. Keynesa